Dokumenty do naturalizacji: lista kontrolna 2026

Jakich dokumentów potrzebujesz do naturalizacji?

Do naturalizacji potrzebujesz dowodu do każdego warunku § 10 ustawy o obywatelstwie (StAG). Należą do nich zwykle paszport, tytuł pobytowy, akt urodzenia, dowody dochodów, dowód znajomości języka na poziomie B1 i zaświadczenie o teście naturalizacyjnym. Jakich dokumentów dokładnie potrzeba, ustala urząd ds. obywatelstwa właściwy dla Twojego miejsca zamieszkania.

Ustawa nazywa tylko warunki. Twoje dokumenty są ich dowodami. Dlatego, jeśli chcesz złożyć wniosek o niemieckie obywatelstwo, sprawdź najpierw, który warunek potwierdzasz którym dokumentem. Co oznaczają poszczególne warunki, wyjaśnia nasz przegląd warunków naturalizacji.

Dlaczego decyduje lista Twojego urzędu

Właściwy jest urząd ds. obywatelstwa, często nazywany też urzędem naturalizacyjnym. Który to urząd dla Twojego miejsca zamieszkania, dowiesz się na przykład w administracji miasta lub powiatu albo w urzędzie ds. cudzoziemców. W niektórych urzędach możesz złożyć wniosek także online. Tak podaje einbürgerung.de, portal Pełnomocniczki Rządu Federalnego ds. Integracji.

Jak bardzo różne są wymogi, pokazują listy Berlina i Neuss.

Lista kontrolna do wydruku: co należy do Twojego wniosku?

Do Twojego wniosku należą dokumenty potwierdzające tożsamość i pobyt, akty, dowody pobytu, języka, dochodu i mieszkania, a także podpisane oświadczenia. Lista kontrolna podsumowuje to, co nazywają einbürgerung.de, kraj związkowy Berlin i miasto Neuss (pozyskano 02.10.2026). Nie każdy punkt dotyczy każdego przypadku, a Twój urząd może zażądać dodatkowych dokumentów.

Zaznacz to, co już masz. Decydująca zawsze pozostaje lista Twojego urzędu.

Wydrukuj listę kontrolną

Wskazówka: w oknie wydruku Twojej przeglądarki możesz zapisać listę także jako PDF. Kiedy płacisz opłatę, wyjaśnia poradnik Koszty i opłaty naturalizacji.

Miasto Neuss oferuje ponadto listę kontrolną „Dokumenty do naturalizacji” kraju związkowego NRW w formacie PDF. Ma ona stan z 11.11.2022 i tym samym jest starsza niż reforma z 27 czerwca 2024. Nazywa inne możliwe dowody, na przykład o majątku, prywatnym zabezpieczeniu emerytalnym i ubezpieczeniu zdrowotnym.

Jakie dokumenty dochodzą w Twojej sytuacji?

W zależności od sytuacji życiowej urzędy żądają dodatkowych dowodów, na przykład dokumentów o małżonku lub aktów i zaświadczeń szkolnych dzieci. Osoby samozatrudnione przedkładają dowody podatkowe i dowody zysku, uznani uchodźcy swoją decyzję o uznaniu. Tabela pokazuje przykłady z oficjalnych list Berlina i Neuss oraz z listy kontrolnej NRW.

Czas postępowania azylowego nie zawsze zalicza się do pięciu lat. Zalicza się go tylko, jeśli jesteś uznany za osobę uprawnioną do azylu lub otrzymałeś ochronę międzynarodową (§ 55 Abs. 3 AsylG). Ochronę międzynarodową mają na przykład uznani uchodźcy.

Małżonkowie i małoletnie dzieci mogą być naturalizowani wspólnie, to znaczy naturalizowani razem z Tobą. Jest to możliwe także wtedy, gdy nie mieszkają tu jeszcze pięć lat (§ 10 Abs. 2 StAG). Pozostałe warunki co do zasady obowiązują także dla nich. Od 16 lat składasz wniosek co do zasady sam (§ 34 StAG).

Dowód na to, że zrzekłeś się swojego dotychczasowego obywatelstwa, nie jest Ci już potrzebny od 27 czerwca 2024. Ale czy je zachowasz, reguluje Twoje państwo pochodzenia. Więcej o tym w poradniku o podwójnym obywatelstwie.

Co zrobić, gdy brakuje paszportu lub aktu urodzenia?

Bez ważnego paszportu naturalizacja nie jest z góry wykluczona, ale Twoja tożsamość musi być ustalona (§ 10 Abs. 1 StAG). Zdaniem Federalnego Sądu Administracyjnego obowiązuje do tego model stopniowy: najpierw paszport, potem inne urzędowe akty, potem inne dowody. Tylko w szczególnych przypadkach wyjątkowych wystarczają Twoje własne oświadczenia (BVerwG, wyrok z 23.09.2020 – 1 C 36.19).

1. Paszport lub dokument zastępujący paszport. To przypadek standardowy.
2. Inne urzędowe akty. Jeśli nie możesz przedłożyć paszportu ani go rozsądnie uzyskać, liczą się inne urzędowe akty. Przy ich wystawianiu musiało zostać sprawdzone, że imię i twarz do siebie należą. Sąd nazywa dokumenty ze zdjęciem, takie jak prawo jazdy, legitymacja służbowa lub książeczka wojskowa. Nazywa także dokumenty bez zdjęcia, takie jak akt urodzenia, zaświadczenie o zameldowaniu, świadectwo chrztu lub zaświadczenie szkolne.
3. Inne dowody. Jeśli i to nie wystarcza, pod uwagę brane są inne urzędowe i nieurzędowe dokumenty lub zeznania świadków.
4. Własne oświadczenia. W szczególnych przypadkach wyjątkowych Twoje spójne i wiarygodne oświadczenia mogą wystarczyć. Obowiązuje to tylko, jeśli inne dowody są dla Ciebie obiektywnie niemożliwe, a urząd wyczerpał wszystkie własne dochodzenia.

Do następnego stopnia przechodzi się tylko, jeśli dowody poprzedniego stopnia są dla Ciebie niemożliwe lub nierozsądne. Przy tym musisz współdziałać w miarę sił. Jako przykłady takiej potrzeby dowodowej sąd nazywa państwa pochodzenia bez funkcjonującego systemu akt stanu cywilnego (urzędowe rejestry urodzeń i małżeństw). Innym przykładem są uchodźcy, u których już kontakt z organami kraju pochodzenia mógłby wywołać represje wobec innych osób.

Jeśli wątpliwości co do Twoich danych osobowych pozostają, działa to na Twoją niekorzyść. Dlatego wyjaśnij na piśmie, dlaczego dokument brakuje, i potwierdź swoje starania. Przeterminowany paszport według einbürgerung.de również może być pomocny. Niemiecki dokument podróży według wskazań kraju związkowego Berlin z reguły nie jest wystarczającym dowodem.

Czy zagraniczne akty muszą być przetłumaczone i uwierzytelnione?

Tak, z reguły: akty z Twojego kraju pochodzenia przedkładasz co do zasady w oryginale i z uwierzytelnionym niemieckim tłumaczeniem (einbürgerung.de). Czy akt potrzebuje dodatkowo apostille lub legalizacji, zależy od państwa wystawienia. Czy takie potwierdzenie autentyczności jest potrzebne, decyduje niemiecki urząd, któremu przedkładasz akt (Ministerstwo Spraw Zagranicznych).

Kto może tłumaczyć?

Według danych Ministerstwa Spraw Zagranicznych tłumaczenia tłumaczy przysięgłych lub uznanych w Niemczech są regularnie akceptowane. Czy tłumaczenie sporządzone za granicą wystarcza, decyduje urząd według własnego uznania. W razie wątpliwości zapytaj wcześniej.

Miasto Neuss wymaga tłumaczeń od tłumaczy upoważnionych sądowo. Takich tłumaczy znajdziesz w bazie danych tłumaczy ustnych i pisemnych krajowych administracji sprawiedliwości (justiz-dolmetscher.de).

Apostille czy legalizacja: co to jest?

Obie potwierdzają, że zagraniczny dokument urzędowy jest autentyczny. Legalizację przeprowadza niemiecka ambasada lub niemiecki konsulat w państwie wystawienia. Apostille wystawia organ samego państwa wystawienia. Zastępuje ona legalizację, jeśli Konwencja haska z 5 października 1961 obowiązuje względem Niemiec.

Określone dokumenty urzędowe z innych państw UE nie wymagają ani jednego, ani drugiego (rozporządzenie (UE) 2016/1191). Również wielojęzyczne akty urodzenia, małżeństwa i zgonu według wzoru wiedeńskiej konwencji CIEC nie wymagają w Niemczech apostille ani legalizacji. Do państw-stron należą na przykład Turcja, Polska i Rumunia (Ministerstwo Spraw Zagranicznych).

Samo tłumaczenie nie otrzymuje ani apostille, ani legalizacji. Lista kontrolna NRW nazywa apostille lub legalizację „ggfs.” (w razie potrzeby) przy aktach urodzenia i małżeństwa.

Czy potrzebujesz uzasadnienia do wniosku o naturalizację?

Do naturalizacji według § 10 StAG ustawa nie wymaga uzasadnienia, dlaczego chcesz zostać Niemcem. Jeśli spełniasz wszystkie warunki i nie ma podstawy wykluczenia (§ 11 StAG), masz prawo do naturalizacji. Ale musisz uzasadnić i potwierdzić wyjątki, na przykład przypadek szczególnej trudności przy dowodzie znajomości języka lub pobieranie świadczeń socjalnych.

„Prawo” oznacza: urząd jest wtedy zobowiązany Cię naturalizować. Również formularz wniosku NRW (stan 11.07.2024), który oferuje miasto Neuss, nie ma pola na Twoje osobiste motywy. Pyta o przyczyny tylko, jeśli pobierasz świadczenia, takie jak zasiłek dla bezrobotnych II, świadczenie socjalne lub pomoc społeczna. Ale pisemne uzasadnienie z dowodami jest ważne w tych przypadkach:

• Świadczenia socjalne: jeśli pobierasz świadczenia według SGB II lub SGB XII, może mieć zastosowanie wyjątek według § 10 Abs. 1 Satz 1 Nr. 3 StAG. Przykład: pracujesz w pełnym wymiarze i robiłeś to przez co najmniej 20 z ostatnich 24 miesięcy.
• Przypadek szczególnej trudności przy dowodzie znajomości niemieckiego: czy B1 jest dla Ciebie niemożliwy mimo poważnych i trwałych starań, lub trwale istotnie utrudniony? Wtedy może wystarczyć ustna komunikacja w życiu codziennym. To musisz potwierdzić (§ 10 Abs. 4a StAG). Testu naturalizacyjnego nie musisz wtedy zdawać (§ 10 Abs. 6 Satz 2 StAG).
• Choroba, niepełnosprawność lub wiek: jeśli z tego powodu nie możesz dostarczyć dowodu znajomości języka lub testu naturalizacyjnego, odstępuje się od tego (§ 10 Abs. 6 StAG). Potwierdź przyczyny, na przykład dokumentami medycznymi.
• Naturalizacja uznaniowa: jeśli brakuje warunku § 10 StAG, pod uwagę brana jest naturalizacja według § 8 StAG. Dla niej obowiązują własne warunki minimalne, na przykład własne mieszkanie lub zakwaterowanie. Urząd decyduje według uznania, to znaczy po rozważeniu w konkretnym przypadku. Od warunków „brak skazania” i „zdolność do utrzymania” może odstąpić. Jest to możliwe ze względów interesu publicznego lub dla uniknięcia szczególnej trudności (§ 8 Abs. 2 StAG).

Okoliczności, które przemawiają na Twoją korzyść, musisz sam i niezwłocznie przedstawić i potwierdzić. To Twój obowiązek współdziałania (§ 34 Satz 2 StAG w związku z § 82 Abs. 1 ustawy o pobycie, AufenthG). Jeśli Twój urząd pyta o Twoje osobiste przyczyny, odpowiadaj krótko, uczciwie i własnymi słowami.

Jakie oświadczenia należą do wniosku o naturalizację?

Składasz dwie przysięgi i oświadczenie o lojalności (§ 10 Abs. 1 Satz 1 Nr. 1 i 1a StAG). Kto ma mniej niż 16 lat, nie musi składać przysięgi wolnościowemu demokratycznemu porządkowi podstawowemu ani oświadczenia o lojalności (§ 10 Abs. 1 Satz 2 StAG). Oświadczasz swoje przywiązanie do wolnościowego demokratycznego porządku podstawowego Ustawy Zasadniczej. Należą do niego, według formularza NRW, na przykład wolne wybory, niezależne sądy i prawa człowieka.

Ponadto oświadczasz swoje przywiązanie do szczególnej historycznej odpowiedzialności Niemiec za narodowosocjalistyczne bezprawne panowanie i jego skutki. Ta odpowiedzialność obowiązuje w szczególności dla ochrony życia żydowskiego. Do tego dochodzi przywiązanie do pokojowego współistnienia narodów i zakazu prowadzenia wojny napastniczej.

W oświadczeniu o lojalności oświadczasz: nie dążysz do żadnych działań przeciwko temu porządkowi podstawowemu ani przeciwko bezpieczeństwu Niemiec, ani ich nie wspierasz. Oświadczenie obowiązuje także dla przeszłości. Kto wcześniej dążył do takich działań lub je wspierał, musi przekonująco wykazać, że się od nich odwrócił.

Niektóre urzędy wymagają innych oświadczeń. Miasto Neuss oferuje na przykład formularz „Oświadczenie według § 42 StAG”. Nim potwierdzasz, że znasz normę karną za fałszywe dane. Ponadto potwierdzasz, że zostałeś poinformowany: o zmianach Twoich osobistych lub ekonomicznych okoliczności musisz zgłaszać niezwłocznie.

Obok tego Neuss oferuje formularz do oświadczenia o przywiązaniu do prawa Izraela do istnienia.

Jak uniknąć luk i dodatkowych wezwań?

Sprawdź każdy dokument przed złożeniem: czy jest aktualny, kompletny i w razie potrzeby przetłumaczony? Jeśli czegoś brakuje, urząd może to dodatkowo wezwać i wyznaczyć Ci na to odpowiedni termin. To, co złożysz dopiero po upływie terminu, może nie zostać uwzględnione (§ 34 Satz 2 StAG w związku z § 82 Abs. 1 AufenthG).

Kompletne dokumenty pomagają uniknąć pytań zwrotnych. Ale szybszej decyzji nikt nie może zagwarantować. Zwróć szczególną uwagę na te punkty:

• Okresy: paski wynagrodzeń muszą pokrywać wymagany okres, w Berlinie na przykład sześć miesięcy, w Neuss trzy miesiące.
• Dane: formularz wniosku NRW pyta o wszystkie miejsca zamieszkania od urodzenia i o Twoje stosunki pracy za ostatnie pięć lat. Zapisz te dane wcześniej.
• Pobyt za granicą: pobyt do sześciu miesięcy za granicą nie przerywa Twojego zwykłego pobytu w Niemczech. Przy dłuższych pobytach ocenia się, czy wróciłeś w terminie, który wyznaczył urząd ds. cudzoziemców (§ 12b Abs. 1 StAG).
• Postępowania karne: skazania, a także dochodzenia i postępowania karne za granicą należą do wniosku (§ 12a Abs. 4 StAG). Jeśli przeciwko Tobie prowadzone jest dochodzenie, urząd zawiesza decyzję do zakończenia postępowania (§ 12a Abs. 3 StAG).
• Podpis: według formularza NRW podpisujesz przysięgi i oświadczenie o lojalności dopiero przy złożeniu wniosku.
• Zmiany: jeśli podczas postępowania Twoje osobiste lub ekonomiczne okoliczności się zmieniają, musisz to zgłosić niezwłocznie. Dotyczy to na przykład nowego miejsca pracy, przeprowadzki, małżeństwa lub rozstania. Ten obowiązek jest wskazany w formularzu NRW.

Co zrobić, gdy urząd dodatkowo wzywa do dokumentów?

Złóż brakujące dokumenty w terminie i zachowaj potwierdzenie złożenia. Jeśli nie zdążysz w terminie, napisz do urzędu przed upływem terminu i podaj przyczynę.

Jeśli urząd nie decyduje mimo kompletnych dokumentów, pod uwagę może wejść skarga na bezczynność przy naturalizacji. To skarga do sądu administracyjnego, ponieważ urząd nie decyduje. Skarga z reguły jest dopuszczalna nie wcześniej niż trzy miesiące po wniosku (§ 75 VwGO). Przed sądem administracyjnym możesz prowadzić skargę także sam (§ 67 Abs. 1 VwGO).

Czasami urząd ma wystarczającą, to znaczy odpowiednią, przyczynę zwłoki. Wtedy sąd zawiesza postępowanie i daje mu termin (§ 75 VwGO).

Co dzieje się po złożeniu dokumentów?

Urząd ds. obywatelstwa sprawdza Twój wniosek i w razie potrzeby żąda innych dowodów. U wnioskodawców od 16 lat przekazuje dane urzędowi ochrony konstytucji, aby sprawdzić podstawy wykluczenia (§ 37 StAG). Jeśli naturalizacja zostanie zatwierdzona, stajesz się Niemcem z wręczeniem zaświadczenia o naturalizacji (§ 16 StAG).

Przed wręczeniem składasz od 16 lat uroczyste zapewnienie. Brzmi ono: „Uroczyście oświadczam, że będę szanować Ustawę Zasadniczą i ustawy Republiki Federalnej Niemiec oraz powstrzymam się od wszystkiego, co mogłoby im zaszkodzić.” Zaświadczenie musi być wręczane na publicznej uroczystości naturalizacyjnej (§ 16 StAG).

Dopiero potem składasz za pomocą zaświadczenia wniosek o niemiecki dowód osobisty lub paszport. Jak przebiega postępowanie i jakie terminy oczekiwania publikują urzędy, pokazuje poradnik o czasie trwania naturalizacji.

Częste pytania

Rechtsanwalt Nihat Kaygalak, LL.M.

Odpowiedzialny za treści Mein Deutscher Pass. Dopuszczony jako adwokat od 2007 roku, członek Izby Adwokackiej w Düsseldorfie (Rechtsanwaltskammer Düsseldorf), kancelaria w Neuss. Dopuszczenie możesz sprawdzić w Ogólnokrajowym Urzędowym Rejestrze Adwokatów.

Mein Deutscher Pass to usługa kancelarii adwokackiej Kaygalak, a nie urząd. Nawiąż kontakt · Nota prawna